Swołowo to jedna z najbardziej charakterystycznych i najlepiej zachowanych historycznych wsi na Pomorzu. Miejscowość położona jest niedaleko Słupska, na obszarze nazywanym Krainą w Kratę, unikalnym regionie kulturowym rozciągającym się od ujścia Wieprzy w Darłowie, aż po okolice Łeby. Region ten słynie z tradycyjnej zabudowy szachulcowej, która tworzy wyjątkowy krajobraz wiejski niespotykany w innych częściach Polski.
Swołowo Pomorska Wieś
Swołowo określane jest mianem Pomorskiej Wsi Dziedzictwa Kulturowego. Wieś zachowała historyczny układ przestrzenny oraz dużą liczbę oryginalnych budynków z XIX wieku. Najbardziej charakterystyczne są:
- domy szachulcowe,
- budynki ryglowe,
- gospodarcze stodoły z muru pruskiego.
Konstrukcja budynków opiera się na drewnianym szkielecie wypełnionym gliną i cegłą, a białe pola pomiędzy ciemnymi belkami tworzą charakterystyczny kratowy wzór.
Kraina w Kratę
Okolice Swołowa należą do historycznej Krainy w Kratę, będącej jednym z najbardziej rozpoznawalnych regionów architektury ludowej Pomorza. Nazwa pochodzi właśnie od charakterystycznego wyglądu budynków szachulcowych przypominających kratownicę. To wyjątkowe dziedzictwo architektoniczne zachowało się przede wszystkim na terenach dawnego Pomorza Zachodniego.
Historyczny układ wsi
Swołowo jest doskonałym przykładem pomorskiej owalnicy, średniowiecznego typu wsi zakładanej wokół centralnego placu i stawu. Główna oś zabudowy została wytyczona równolegle do przepływającego przez wieś strumienia. Na jego wodach utworzono niewielki staw pełniący dawniej funkcje gospodarcze oraz rekreacyjne. Układ urbanistyczny zachował się niemal w niezmienionej formie od wielu pokoleń.
Zabudowa szachulcowa
We wsi znajduje się około 70 historycznych budynków posiadających dużą wartość architektoniczną i kulturową. Większość z nich pochodzi z połowy XIX wieku. Są to:
- domy mieszkalne,
- stodoły,
- budynki gospodarcze.
Zachowany zespół architektury ryglowej należy do najcenniejszych przykładów dawnego budownictwa wiejskiego na Pomorzu.
Muzeum Kultury Pomorza
W Swołowie działa oddział Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Na terenie wsi można zwiedzać odrestaurowane zagrody oraz ekspozycje prezentujące dawne życie mieszkańców Pomorza. Organizowane są również:
- warsztaty rzemiosła tradycyjnego,
- wydarzenia folklorystyczne,
- pokazy dawnych prac gospodarskich.
Atmosfera i krajobraz
Odwiedzając Swołowo trudno oprzeć się wrażeniu, że czas zatrzymał się tutaj kilkadziesiąt lat temu. Spokojna atmosfera, historyczna zabudowa oraz otaczające wieś pola i łąki tworzą wyjątkowy klimat dawnego Pomorza. To miejsce szczególnie atrakcyjne dla osób zainteresowanych:
- architekturą regionalną,
- historią Pomorza,
- fotografią krajobrazową,
- turystyką kulturową.
To idealny kierunek dla osób szukających spokojnych, autentycznych miejsc z bogatą historią i unikalnym krajobrazem kulturowym.
Robert Remisz
